ÖNSÖZ

“Türkiye’nin Hatıra Defteri’nin sayfaları açılıyor.

Anlatılanlar bir ülkenin hikâyesi karınca kararınca....

1923’ten günümüze acı tatlı iz bırakan hatıralar…

Uzun bir yolculuğa çıkacağız birlikte.

Seyrimizde tarihin içinden süzülmüş insan öyküleri var.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte başlayıp günümüze gelen gerçek hikâyeler, olaylar var.

Birbirinin devamı ve birbirini tamamlayan.. Ama her biri, bağımsız gibi görünen hikâyeler.. Ya da bir ülkenin kısa tarihi.

Kimi unutulmuş, kimi unutturulmuş, bazen arka bahçeye terk edilmiş, bazen de gururla takdim edilmiş hikâyeler. Şoke eden, gülümseten, şaşırtan, “keşke olmasaydı” dedirten…

Dileğimiz o ki, bu defterdeki acı dolu sayfalarda anlatılanlar bir daha yaşanmasın..

Sayfaların gülümseten, coşturan mutluluk veren yaşanmışlıklarıysa çoğalıp büyüsün..

 

                                                                                              Nebil ÖZGENTÜRK

GİRİŞ

Beyaz gövdeleri ve sarı bacalarıyla martılara benzeyen vapurları vardır  İstanbul’un… Bir de yelkovan kuşları gibi telaşlı ve hızla akıp giden yeniyetmeler, asırlıklar, takalar, motorlar... Asya ve Avrupa’nın iki yakasını bir araya getirmeye çalışırlar. Kıyılardan kıyılara savrulurlar... Taşıdıkları adlarla, tarihin gündelik hayatımıza uzattığı birer kartvizit gibidirler… Böylece tarihten yapraklar ve kimi özel kimlikler deniz üstünde seyre çıkar. Kıyılarda tarih kayda geçer.

Cumhuriyet’in kuruluşuna doğru yol alan Bandırma Vapuru’nun kaptanı Hakkı Durusu… İstiklal’in şairi Mehmet Akif  Ersoy… Gazi’nin anası Zübeyde Hanım… Gazimiz, ilk başkanımız, Mustafa Kemal’imiz… Atatürk’ümüz..

Kurtuluş’tan Cumhuriyet’e uzanan bir Anadolu kadını, Nenehatun…  On yılın başbakanı Adnan Menderes… Gencecik yaşında yitip giden bir demokrasi âşığı, Turan Emeksiz… 27 Mayıs ihtilalin ilk kaybı, Teğmen Ali İhsan Kalmaz… Elinde kalemi, yüreğinde hayalleriyle Kıbrıs’ın orta yerinde  katledilen gazetecimiz “Adem”imiz, “Yavuz”umuz!..

Bir başka Kıbrıs yitiği Albay İbrahim Karaoğlanoğlu...

 Denizlerin komutanı ve denizci cumhurbaşkanımız Fahri Korutürk… 80’lerin siyasetçisi Turgut Özal… Gecenin karanlığından gelen bir kör kurşunla hayattan kopan emniyetçi Aydın Güler… Neşenin, aşkın ve notaların yolcusu Barış Manço… Gözyaşları akıttığımız deprem günlerinin bilgelerinden Prof. Aykut Barka…

Ya da… Urfalı Cemal’ler, Muzaffer Kaptan’lar, yani âşina olmadıklarımız..

Gölgedekiler, isimsizler...

Ve daha kimler kimler... Yani, bu toprakların kaptan köşkünde dümen tutanından iktidar olanına, güvertede ufuğu gözleyeninden iktidardan düşenine, haritalardan yol bulanından, alt katlarda ateş kazanına kömür atanına; hayatı sırtlayandan çivi çakana, çivi sökene ve çivisi sökülene kadar nice yüzler, kimlikler seyrüsferdedir hep…

Onlar ki… O iskelede, o kıyılarda bazen kucaklaşır, bazen uzaklaşır, kimi zaman aralarına mesafe koyar, bazen de aksi yönde seyreder..

Tabii ki sisler altında çarpışırlar kimi zaman da… Ve onlar ki, kara dumanlar arasında kaybolurlar bazen, martıların coşkularına karışırlar bazen de, dalgakıranlara yenilir, med cezirlerle yükselirler…

Cumhuriyet Türkiye’sinde olup bitenler gibi…

Tıpkı Türkiye’nin öyküleri gibi...

Tıpkı İnsan Öyküleriyle Cumhuriyet Örgüsü gibi...

 

1. BÖLÜM

Cumhuriyet'in Kuruluşu

Kuruluş ve Kurtuluş’tan haberler

Halife ve Hanedan sürgünde

Son sultan San Remo’da

Doğduğu topraktan uzakta

“Kırk para” onuru

Şiar’ın zor bulmacası

Kısa Film: “Taammüden Cinayet” - Mustafa ALTIOKLAR

2. BÖLÜM

Osmanlı’nın son oyunu

Cumhuriyet'in lk kadın tiyatrocusu

Şapkanın altından görünen

Karadeniz… İlk yüzen fuarımız…

Medeni hayatımızdan “Belge”ler

Taksim Anıtı'nın görünmeyen yüzü

Güzelliğin çok para eder…

Harflerin Anadolu yolculuğu

Buzlar çözülmeden… İstanbul…

“Yasak”lı bir parti… Serbest…

Kısa Film: “Zoraki Diplomat” - Halit REFİĞ

3. BÖLÜM

“Türkçem”den ezan sesleri

Aybar’ın uzun koşusu

Çıktık kalın kabloyla

Bela Bartok’un türküleri

Alaturkayı yasaklayarak dinlemek

Kısa Film: “Mutlu Ol! Bu Bir Emirdir” - Sinan ÇETİN

4. BÖLÜM

Berlin’den “hocalarım” geldi

Einstein’in Türkiye secdası

Olimpiyatlarda ilk altınımız

Yerli malı

Savarona

Ata’nın ölümü

Kısa Film: “Düşlerimde Atatürk” - Çağan IRMAK

5.BÖLÜM

Antakya renkli vatan!

Bizim köyün enstitüsü

Büyükelçi’nin listesi

Yüzen bomba: Struma

Umudun Adı: Kurtuluş…

Önce ekmek karnelendi!

Karartma geceleri

Hamiyet’in çığlığı

Varlığın dayanılmaz vergisi

“Tan” kızarırken!

Kısa Film: “Filiz Hiç Üzülmesin” - Rutkay AZİZ

6. BÖLÜM

Kore, uzaklarda…

İsmet Paşa’nın itilen koltuğu!

İnce’den Amerikan güzellemesi!

Dipten gelen çığlık

Ata… Anıtkabir’de…

Halide’nin sansür öfkesi!

Kırşehir, kırılan şehir…

Lefter’e ofsaytten gol!

Kısa Film: “Türk Tohumu” - Şerif GÖREN

7. BÖLÜM

Ozanın aşkı…

İlk renkli film nasıl karardı?

Kır kafesini Abasız’ın!

Başkent, savaş alanı!

Beyazıt’ta düşen şehit…

Festival postallar arasında!

Devrim otomobili…

Fransız okulunda hüzün…

Bitmeyen arayış…

Bir avuç göç…

Kısa Film: “Nerde Bu Devlet” - Ömer Faruk SORAK

8. BÖLÜM

Adı, Vasil… Sürgün…

Son eşkiya… Koçero!

Anıtmezardaki demiryolcu!

Eşekli kütüphane…

Şairin tarih sevdası…

Çevreci Tarzanımız…

Almanya acı vatan…

Kısmet’in kısmeti!

Kısa Film: “Kısmet...Olmadı, Olamadı” - Cem YILMAZ

9. BÖLÜM

İlk ekran, ilk sansür!

“Ara”nın Yavuz’u…

Ziverbey’deki İlhan Abi…

Babalar ve oğullar…

Acı türkü… Kıbrıs…

19 Mayıs’ın kırılan kalpleri…

Kısa Film: “Aşk Olsun Çocuk” - Tomris GİRİTLİOĞLU, Ümmü BURHAN

10. BÖLÜM

Gazanfer Özcan’ın kırmızı düşleri…

Ülkem… Katliam yeri!

Bakan Sazak’ın katli!!!Kendi haberine ağlamak…

Son bakış…

Kısa Film: “Beyaz Sayfa” - İrfan TÖZÜM

11. BÖLÜM

Adı… Latife…

Faize Hüzum ve Kastelli

12 Eylül’ün garip yasaklısı…

YÖK'le gelen üniversite

Cumhuriyet Ressamı’nın dramı…

Her mahallede milyarder!

Çok özelleştirme!!!

Kumar süründürür

Örtülü iltica!

Haraşo’dan Nataşa’ya…

Anadolu… Göç yolu…

Kısa Film: “İcraatin İçinden Rap Rap” - Abdullah OĞUZ

12. BÖLÜM

Aydınlığın karanlığa yenildiği gece…

Susurluk… Cehennem üçgeni!

Hayat kapsama alnında

“Köprü”nün ölümü…

Zeki Bey’in son sesi…

Her mahalleye radio…

Deprem… Acı türkü…

“2001 Krizi”nin 1001 mağduru…

Kısa Film: “Kendi Ağıdına Ağlamak” - Zülfü LİVANELİ

13. BÖLÜM

Asmayalım da besleyelim mi!

İncirlik… Üs mü? Tesis mi?

Paramparça töreler!!!

“Gözyaşı militanı” anne…

Fransız rüyası!

Anadolu’dan bir Nobel geçti…

Kısa Film: “Kadınlar Fotoğrafhanesi” - Ali ÖZGENTÜRK

14. BÖLÜM

Yüzyıllık kalabalık…

Boğaziçi kelepçeleri

Yol yarılıyordu…

Kardeşlik türküsü…

Kardeşimizin adı: Hırant…

Doğuda kan sesleri!

Üniforma korkumuz!

M. Akif’in “Safahat”ı… Çocukların sefaleti!

Kısa Film: ŞİİR / Bir Nevi 33 Yaş Şiiri – Yılmaz ERDOĞAN

Türkiye'nin Hatıra Defteri